LEVENSREDDENDE ROUTINES

Veilig bergsporten - deel 2

Wie een spelletje tennis speelt en een foutje maakt, slaat de bal in het net, scheurt misschien zijn enkelbanden of komt met zijn racket tegen het hoofd van zijn dubbelpartner. Maar zoals iedereen weet, kunnen bij bergsport de consequenties van een simpele fout veel groter zijn.

In de bergen wisselen de omstandigheden voortdurend, hulp en comfort (warmte, beschutting, eten en drinken) zijn meestal ver weg. En ook al zijn we in de beveiligde omgeving van een klimzaal of op een goed geëquipeerde klimrots, het feit dat we ons – als we klimmen – hoog boven de grond bevinden én het gegeven dat er dingen van boven naar beneden kunnen vallen, maakt dat de impact van een fout (dan wel vergissing) zeer ernstig kan zijn. Een simpele struikeling op een ‘makkelijk pad’ kan betekenen dat je ver naar beneden valt. Een te enthousiaste off-pisteafdaling in de poedersneeuw kan betekenen dat je levend begraven wordt. En een niet terug gestoken achtknoop kan betekenen dat je vanaf 15 meter op de grond valt, in plaats van in het touw.

Daarom zijn een aantal zaken voor bergsporters belangrijk:
1. Train het nemen van goede beslissingen. Hoe je dit doet, kon je l lezen in Monte van maart 2022 in het artikel ‘Stop en denk na!’
2. Neem maatregelen om te voorkomen dat je ondanks al je ervaring en goede bedoelingen, toch door (onbedoelde) handelingsfouten een ongeval krijgt.
3. Zorg dat je tot in de puntjes voorbereid aan de start komt. Fysiek, mentaal, emotioneel en qua materiaal.
4. Leer van het verleden, dus kijk altijd terug naar wat goed ging op een tocht, en sluit ook je ogen niet voor missers, om het een volgende keer beter te doen.
In dit artikel ligt de focus op het tweede punt: de handelingsfouten en wat je eraan kunt doen. De auteur van dit artikel, de Nederlandse Anne Van Galen baseerde deze analyses, tips & tricks op ongevalsanalyses, opleiding en dertig jaar klimervaring. Ook zij kent ‘het oog van de naald’ maar al te goed.

 

 

Een foutje, het kan zelfs de beste overkomen

Misschien moeten we maar beginnen met het gegeven dat we als mens eenvoudig zijn af te leiden. Ondanks al onze goede bedoelingen, of jarenlange ervaring, maken we fouten, of beter gezegd: doen we dingen die niet het gewenste effect hebben en zo tot een ongeval kunnen leiden.

Neem Lynn Hill, ongetwijfeld een van de beste klimmers aller tijden. Zij heeft de bakens verzet van wat mogelijk leek in het rotsklimmen, met haar legendarische eerste vrije beklimming van The Nose in 1993. Deze prestatie werd pas tien jaar later voor het eerst herhaald door Tommy Caldwell en Beth Rodden (als team). Daarnaast had Lynn Hill de jaren daarvoor een indrukwekkende wedstrijdcarrière als profklimmer en won ze meer dan 30 internationale titels.

Lynn maakte in 1989 een val van 25 meter in het Franse klimgebied Buoux. Ze had haar route uitgeklommen, maar toen ze boven ging hangen in de relais, bleek dat ze haar inbindknoop niet had afgemaakt en stortte ze naar beneden. Gelukkig werd haar val gebroken door de boom waarin  ze viel en kwam ze er met betrekkelijk weinig schade vanaf. In haar autobiografie beschrijft ze hoe ze tijdens het maken van haar knoop – een routinematige handeling – werd afgeleid, omdat iemand iets aan haar vroeg. De consequenties hadden makkelijk dodelijk kunnen zijn.

En Lynn is niet de enige topbergsporter die in relatief eenvoudige omstandigheden bijna het leven liet. Iedereen kent Alex Honnold. De Amerikaan die onmenselijk moeilijke routes soleert en door de documentaire Free Solo wereldberoemd werd. In 2016 was Alex relaxed op zijn approachschoenen een 5c-toprope aan het uithangen voor zijn vriendin en haar familie. Doordat het touw te kort was toen de zekeraar hem liet zakken, maakte hij een vrije val en brak hij twee wervels. Het had makkelijk anders kunnen aflopen… Alex concludeert dat hij de lengte van het touw had moeten checken, alerter had moeten zijn, een knoop in het uiteinde van het touw  had moeten maken en een helm had moeten dragen. Ook had zijnzekeraar minder dan een jaar ervaring en was een extra check  dus nodig geweest.

Recenter werd de klimwereld nog opgeschrikt door de dood van Luce Douady. Deze jonge Française won in 2019 onder meer de World Cup boulderen en werd op haar 16e derde bij het Europees kampioenschap Lead. Ze overleed in juni 2020 door een tragische val van meer dan 100 meter, toen ze van de ene naar de andere klimsector liep. Het steile paadje was beveiligd met een staalkabel, maar daar had Luce zich helaas niet aan gezekerd. Dit soort dingen overkomt dus niet alleen beginners of ‘sukkels’. Integendeel, ook bij de experts, de wereldtop aan klimmers, gaat het af en toe heel erg mis.

 

 

Fouten maken is menselijk.

Bij een fout gaat het erom dat iets wat je doet (of nalaat) tot een verkeerde uitkomst leidt. Onze fouten kunnen we in twee categorieën indelen. Allereerst zijn er de uitvoeringsfouten.

Zo maakte een berggids in de Calanques ooit een enorme val van een rots in zee. Hij klom in een voor hem heel makkelijke route en was zo met zijn klant bezig dat hij op het relais zijn zelfzekering vergat vast te maken. Ook het niet afmaken van je knoop is typisch zo’n uitvoeringsfout: in principe weet je wel hoe het moet, maar omdat je bent afgeleid, doe je het net niet goed.

‘Afgeleid zijn’ kan overigens op verschillende manieren: je kunt zijn afgeleid door iets in je omgeving: terwijl je staat te zekeren, komt een vriendin die je lang niet hebt gezien de klimzaal binnen en vervolgens let je niet meer zo op bij het zekeren. Of je bent afgeleid omdat je gedachten simpelweg bij iets anders zijn, bijvoorbeeld bij een lastig geval op je werk of je hebt net iets superleuks meegemaakt in de privésfeer, waardoor je niet gefocust bent op het inbinden of zekeren.

De andere categorie menselijke fouten kunnen we classificeren als inschattings- en beoordelingsfouten. In zo’n geval besluit je bijvoorbeeld een steile helling te skiën bij een te hoog lawinegevaar, omdat anderen het ook doen. Dit soort fouten en wat je hieraan  kunt doen, zijn besproken in het artikel ‘Stop en denk na!’, gepubliceerd in de Monte van maart 2022.

“Wie geen fouten maakt, maakt waarschijnlijk niets"

Levensreddende routines

Om ‘simpele’ uitvoeringsfouten die je het leven kunnen kosten, tegen te gaan, hebben we in de klim- en bergsport vanalles bedacht. De partnercheck bij het sportklimmen is misschien wel de bekendste maatregel. Maar er is uiteraard meer. In het kader hieronder enkele voorbeelden van maatregelen – laten we het levensreddende routines noemen – die je leven kunnen redden.

Deze lijst is verre van compleet. Wat te denken van de regel dat je iemand niet afleidt die bezig is met het maken van een knoop, een relais of iets anders cruciaals? En ook zoiets simpels als het standaard kort afbinden van bungelende touwtjes aan je gordel, zodat je niet struikelt als je op stijgijzers loopt, kunnen zo in het rijtje worden geplaatst.

 

DISCIPLINE	LEVENSREDDENDE ROUTINE	WAAROM ZOU JE DIT DOEN?
Singlepitch rotsklimmen	Check of je touw voldoende lang is en maak ALTIJD een knoop in het uiteinde van je touw (of maak dit uiteinde vast met 2 zaksteken aan de touwzak zoals beschreven in Monte maart 2022).	Om te voorkomen dat bij het terug laten zakken van de klimmer het uiteinde van het touw door je zekerapparaat schiet (en de klimmer een vrije val maakt), omdat je touw te kort is. Helaas is dit nog altijd een van de meest voorkomende oorzaken van klimongevallen, ook op ‘onze’ rotsen!
Multipitch rotsklimmen	Maak bij het rappelen altijd goede knopen aan de uiteinden van de touwen; knopen die niet los kunnen	Om te voorkomen dat je bij het zoeken naar het volgende relais, of omdat je moe bent, over het uiteinde van je touw rappelt en valt. Ondanks dat we al jaren weten dat dit de veiligste methode is, gaat het nog regelmatig mis, terwijl het zo simpel te voorkomen is.
Sportklimmen	Doe de partnercheck voordat je gaat klimmen.	Om te voorkomen dat iemand onbedoeld een fout in de zekeringsketen maakt met verkeerd inbinden of verkeerd zekeren. Twee mensen zien meer dan één!
Winterse bergsport	Doe de LSZA-check voordat je off-piste gaat. De meeste lawineslachtoffer-zoektoestellen hebben tegenwoordig een ‘group check’ functie, gebruik deze voor de start van elke tocht!	Om te voorkomen dat iemand per ongeluk vergeten is om zijn LSZA aan te zetten. Als je vergeet dit aan te zetten en je beland onder een lawine dan heb je dus niets aan je dure apparaatje en zijn je overlevingskansen gering.
Rotsklimmen	Belast altijd je zelfzekering op een relais. Test de eerste keer hangen altijd erg voorzichtig.	Om te voorkomen dat je vergeet jezelf goed vast te maken, of om te voorkomen dat een ander (je klimmaat) per ongeluk jouw zelfzekering uitclipt. De bekende Duitse klimmer Kurt Albert kwam om het leven toen hij op een via ferrata mensen begeleidde en nonchalant in zijn zelfzekering ging hangen die niet vast bleek te zitten.
Bergbeklimmen	Bind je op de gletsjer in met voldoende touwafstand tussen elke persoon in de cordee en leg stopknopen in het touw. Zorg ervoor dat je aan (semi) gespannen touw stapt.	Zodat bij een eventuele val in een gletsjerspleet van een klimpartner, je ook de kans hebt deze val tijdig te houden.

 

 

Laksheid, te snel willen zijn en te grote ego’s

Deze - in essentie eenvoudige- routines zijn ontwikkeld door goed te kijken naar de statistieken en mechanismen achter fouten, de collectieve ervaring van bergsporters dus. De routines zijn dus bedoeld om dingen die bij herhaling tot ongevallen leiden, te
voorkomen. Toch worden zulke levensreddende routines veel te vaak achterwege gelaten. Haastige spoed, het niet cool vinden (de gids loopt immers ook met zijn handen in de zakken of bekende klimmers laten soms ook de helm achterwege) of laksheid zijn vaak redenen om deze veiligheid te negeren.

Daarnaast kunnen onze overtuigingen ook een rol spelen. Bij ons bergsporters zie ik nog wel eens een soort afkeer van routines. We zijn immers in de bergen om vrij en creatief bezig te zijn – weg van routines en regels. Een klimvriend, staat bijvoorbeeld zeer sceptisch ten opzichte van de partnercheck en roept dan dingen als: “Als ik een lange alpiene route klim, staat er ook niemand aan het einde van elke touwlengte te kijken of ik wel een goede standplaats bouw.” Of: “Iedereen die niet in staat is zichzelf fatsoenlijk in te binden, hoort niet thuis in het klimmen”. Dit soort redeneringen gaat echter volledig voorbij aan hoe het bij mensen werkt. We zijn nu eenmaal niet altijd volledig gefocust op onze taak. We zijn snel afgeleid en maken hoe dan ook af en toe onbedoeld fouten. En bovendien geldt: hoe meer je klimt, hoe statistisch groter de kans wordt dat jij of je klimbuddy een keer een ernstige fout maakt die je het leven kan kosten.

Edward Whymper, de beroemde bergbeklimmer die in 1865 met zijn team als eerste de Matterhorn wist te beklimmen, schreef het al: “There have been joys too great to be described in words, and there have been griefs upon which I have not dared to dwell; and with these in mind I say: climb if you will, but remember that courage and strength are naught without prudence, and that a momentary negligence may destroy the happiness of a lifetime. Do nothing in haste; look well to each step; and from the beginning think what may be the end.” (uit: Scrambles Amongst the Alps 1860-1869).

Nu jij …

Welke routines redden jou het leven in de bergen? Wanneer was jij voor het laatst afgeleid tijdens het zekeren? Wat weerhoudt jou ervan om je te committeren aan levensreddende routines? In het volgende van dit drieluik over veilig bergsporten (Monte oktober
2022) geven we tips over hoe je ervoor kunt zorgen dat je jezelf en je klimpartner scherp houdt op het consequent toepassen van de levensreddende routines. En hoe je de dingen die je meemaakt tijdens het klimmen ook daadwerkelijk omzet in ervaring. Zodat je
niet alleen een goede bergsporter wordt, maar ook een lang levende.

 

---

- Tekst Anne van Galen / Foto’s Bart Smets

Anne van Galen is International Mountain Leader (IML), hoofdinstructeur bij de Nederlandse Klim- en Bergsportvereniging en professioneel actief als adviseur voor bedrijven op het gebied van veerkracht en veiligheidsvraagstukken. Dit artikel verscheen eerder in het NKBV-magazine Hoogtelijn. Het 3e deel over Veilig bergsporten verschijnt in de Monte van oktober.